ترم پیش برا درس برنامه ریزی کلی تحقیق کردیم کلی مقاله نوشتیم و خط زدیم و منبع دادیم و منبع عوض کردیم و کنفرانس دادیم و ..!! حالا گفتم بد نیست به دور از مقررات مقاله نویسی موضوعی رو که برای خودم جالب بوده رو به زبان خودمانی تر توی وبلاگ بذارم تا بقیه هم در جریان بعضی چیزایی که من نبودم قرار بگیرند ! :

حتما شنیدید که فلان زمین توی طرحه ، باید پوووول بدن تا از  طرح درش بیارن ، یا مثلا تو فیلما یه عده شانس بهشون رو می کنه و خونشون میفته توی طرح و مثلا اتوبان از کنارش رد میشه و پولدار می شن !.

این طرح ها طرح های شهری هستند که برای خودشون سلسله مراتبی دارن . اولین رتبه طرحی که در سطح شهر برنامه ریزی میشه طرح جامع شهری* هست .. که خیلی کلی هست با چشم انداز 20 ساله . ( و به روایتی 10 ساله !) . اینکه شهر تا کجا پیش بره و محدودش کجا باشه ، حتی اینکه جمعیت شهر چقدر باشه ! خیابون های اصلی کجا باشن ، کجای شهر به طور کلی مسکونی باشه ، کجا صنعتی کجا تجاری و ... در این طرح مشخص می شن .

طبق اون طرح تفصیلی نوشته میشه . این طرح در سطح محله ها کار می کنه و خیلی دقیق تر از اون یکیه . ، تعیین اندازه خیابون ها ، جمعیت**، کاربری دقیق هر قطعه زمین ، و خلاصه دخالت در خصوصی ترین مشخصات املاک ومستغلات ! از برنامه ریزی تو این طرح نشأت می گیره . البته طرح های دیگه ای هم مثل طرح اجرایی و آماده سازی هم به طور دقیق هستند . که اولی در مقیاس بزرگتر برای طرح های بسیار دقیق تر مربوط به خیابون ها و کوچه ها هست و دومی بیشتر روی بحث مسکن تمرکز داره . خب حالا ببینیم این طرحا از کجا اومدن :

پاتریک گدس اولین کسی بود که برنامه ریزی شهری رو به صورت منطقی آورد و طرح جامع شهری رو داد .( قبل از اون طراحی شهري توسط معماران به صورت خطوطي نشات گرفته از ايده هاي آرماني انجام مي گرفت ) که از سال 1947 اول در انگلیس ، بعد امریکا و بعد در کل دنیا اجرا شد . جالبه بدونید در ایران کی اجرا شد ؟ سال 1347 . ( با نیم قرن تاخیر ). و درست مطابق ضوابط و اصول اولیه 50 سال پیش از اون .   در همان حالی كه طرح هاي جامع مورد انتقاد كوبنده ي برخي از گروه ها بود ، يعني در سال 1347طرح جامع تهران با همون سیاق الگوی طرح های جامع کشور شد .

البته این اختلاف در فاز طرح های شهری قبلا هم بوده مثلا : درست در زماني كه اصل منشور آتن در چهارمين كنكره معماران مدرن زير نظر لكلوربوزيه به تصويب مي رسید و بر ارزش هاي انساني و معماري در شهرها تاكيد مي شد(1313 ه . ش)سر تيپ كريم آقا بوذر جمهوري كفيل شهرداري تهران به روش شهردار پاريس خيابان هاي جديد تهران را در بافت قديم شهر مي گشود.

خب طراحان و برنامه ريزان جهان سوم به شدت تحت تاثير طرح هاي غربي بوده و هستند و در واقع مي توان گفت كه حتي جهت شهرسازي در كشورهاي جهان سوم را طرح ها و برنامه هاي غربي هستند كه تعريف مي كنند. (این از یه کتابی بود!)

این باعث شده چون نیاز ها و شرایط و مسوولین ما در اون زمان مطابق با کشور های پیشرفته نبودند طرح های شهری با شکست مواجه بشه و شهرهای ما به سمتی پیش بره که الان هست . الان اکثر پیش بینی هایی که در طرح های جامع گذشته اتفاق افتاده به وقوع نپیوسته .

و علت های زیادی رو براش عنوان کردند ، (از بحث شناخت که بگذریم) مهم ترهاش اینهاست که اصلا امکان پیش بینی در بحث اجتماعی و اقتصادی وجود نداره ! و یا اینکه توی تنظیم طرح اصلا و ابدا به نظر مردم توجه نمی شه . در کشور های پیشرفته طرح ها حتما به نظر مردم می رسه . در امریکا انقدر مردم به سیاست های حکومتی بد بینند که هر ایالت برای خودش طرح شهری داره .

"در بسياري از كشورها چون ژاپن، نقشه طرح تفصيلي هر محله به تفكيك كاربري اراضي و توزيع شبكه خدمات رفاهي، آموزشي و بازرگاني به موازات تهيه طرح در مكان مورد نظر نصب مي شود تا علاوه بر اظهار نظر سازمانهاي مسؤول و كارشناسان، شهروندان نيز در تدوين آن سهيم باشند اما در ايران نه تنها مردم هيچ سهمي در تهيه طرح و شناختي از ماهيت آن ندارند بلكه هر از چند سالي با نقشه اي مواجه مي شوند كه يا يك شبه با تغيير كاربري ملكشان ميلياردر مي شوند و يا با قرار گرفتن اراضي شان در طرح تعريض شبكه معابر بيچاره .  "   دکتر منصوری-هیئت علمی دانشگاه تهران .

بگذریم از اینکه این طرح ها در ایران نه به وقتش تولید می شه و نه به طور کامل اجرا . امروزه در کشورهای توسعه یافته از طرح های راهبردی – ساختاری استفاده میشه . که یه جورایی سیال هستند . پیش بینی قطعی نمی کنند ، به مشارکت مردم متکی هستند ، و به جنبه های غیر فیزیکی شهر ، اجتماعی ، فرهنگی و ..، هم توجه بسیار بیشتری می کنند .

 ولی تو تهیه این طرح ها در کشور ما باز هم باید تفاوت های تابلوی کشور ها و شرایط رو در نظر گرفت . مثلا در اون کشور ها  رشد جمعیت به درجه صفر کلوین رسیده ! در حالیکه درصد اون در کشور ما چیزی نزدیک به دمای جوش آب رو داشته !!  اینست که به نظر خیلی ها باید ترکیبی از طرح های جامع و تفصیلی با طرح های ساختاری در ایران اجرا بشود . :)

--------------

*در اثناء کنفرانس این طرح، محقق اون خانوم قانع توسط استاد ملقب شدند به خانوم جامع !!

**مثلا اینکه جمعیت بچه های محل چقدر باشه  !

-                     لینک های مرتبط :

گزارشي از تهيه طرح هاي جامع و تفصيلي؛قانوني ديروزي براي شهرهاي امروزي

پیشنهادات برای بهتر شدن طرح های توسعه شهری

طرح های جامع و تفصیلی + موضعی-موضوعی در تهران

سخن منطقی مهندسین مشاور پارس آرایه